Recensie: Theo Hobson’s gelovig humanisme

In zijn boek Theo Hobson’s gelovig humanisme zien we het strijdende karakter van de Britse theoloog. Want hij heeft ook iets om voor te strijden: hij wil de liberale theologie redden!

Door Iemke Epema

gelovig humanisme

De schrijver

Theo Hobson (1972) is schrijver en kunstenaar. Hij studeerde Engelse literatuur in York en theologie in Cambridge. Zijn proefschrift vormde de basis  van zijn eerste boek, The Rhetorical Word: Protestant Theology and the Rhetoric of Authority (2002), waarin de rol van gezaghebbende rhetoriek in het protestantisme onderzocht wordt. Andere theologische boeken volgden, waarvan Reinventing Liberal Christinanity (2013) en God Created Humanism (2017) de meeste aandacht trokken. Als freelance schrijver en journalist schrijft Hobson voor een breed publiek. Hij beweegt zich het liefst op enige afstand van instituten als de academie en de kerk. In maart was hij in Nederland te gast voor de Vrijzinnige Lezing. Redacteur Rick Benjamins introduceerde middels deze lezing en het daarmee verbonden boekje het gedachtegoed van Hobson in Nederland. Benjamins is docent dogmatiek aan de PThU en hoogleraar vrijzinnige theologie aan de RUG.

Drijfveer

Vanaf zijn vroege jeugd is Hobson hartstochtelijk op zoek naar een vorm van christelijk geloof die relevant is. Dat wil zeggen: volop betrokken op de cultuur en niet alleen begrijpelijk voor insiders. Dat doet hij vanuit een radicaal kritische liberale inslag. Hobson wordt gedreven door een verlangen naar hervorming en houdt wel van een kleine beeldenstorm. In zijn geloofsopvatting is hij door geen andere denker zo sterk beïnvloed als door Luther, zo zegt hij zelf in een van de artikelen in dit boekje. Het was Luther die hem met strijdlustige geestdrift en middels krachtige en overtuigende taal liet zien dat het christelijk geloof verenigbaar is met eerlijkheid. Hij zegt:  ‘Zonder hem was ik wellicht van de godsdienst afgedreven, in de vooronderstelling dat die geschikter is voor vromere en goedgeloviger types, en echt geen plek biedt aan scherpgeslepen critici zoals ikzelf’(p. 103).

Stijl

De rol van scherpgeslepen criticus vervult Hobson hier met verve. Wat duidelijke, stevige en uitdagende taal en voorliefde voor polemiseren betreft doet hij niet voor Luther onder. Hobson schrijft geen moment vaag of wollig, munt uit in vindingrijke en geestige observaties en is niet bang om flink tegen een paar zere benen aan te schoppen. Hij schept duidelijk een groot genoegen in het inzetten van de macht van het woord. Het verbaast dan ook niet dat zijn proefschrift gewijd is aan de zeggingskracht van het Woord en de retoriek. Hij weet van theologie een bijzonder spannende onderneming te maken. Het is een plezier om deze verzameling vaak korte en heel diverse journalistieke stukken, door hemzelf uitgekozen als dwarsdoorsnede van zijn theologie, te lezen.

Waar het om gaat

Dat wil nog niet zeggen dat het luchtige kost is die de lezer voorgeschoteld wordt. Ook als het gaat om stevige inhoud en diepte staat Hobson in de lijn van Luther en Kierkegaard, een andere protestantse denker door wie hij zich heeft laten inspireren. Aan alles voel je dat er echt iets op het spel staat. Wat Hobson graag wil is dat hedendaagse gelovigen het seculiere humanisme verdedigen in plaats van zich daarvan te distantiëren, -ongeacht de laatdunkende houding die seculiere humanisten veelal tegenover het geloof innemen. Het seculiere humanisme zou ons gemeenschappelijk credo moeten zijn; het  houdt onopgeefbare waarden hoog, die rechtstreeks uit het christelijk geloof voortkomen. In de grond van de zaak is het zelf een utopisch geloof in idealen als vrijheid, gelijkheid en broederschap. Alleen is het zich niet bewust van haar eigen gelovig karakter. Daarom is het tegelijkertijd een mager en gebrekkig verhaal en vraagt het om de aanvulling van een meer omvattend verhaal. Dat is het verhaal van het christelijke geloof dat zegt dat bij God alle dingen mogelijk zijn (Kierkegaard) en dat uiteindelijk alles goed zal komen met ons en met deze wereld. Een uiterst gewaagd geloof dat rationeel beschouwd volstrekt ongegrond is. Het vraagt om de levenshouding van een strijdbaar vertrouwen in iets dat nog waar moet worden. Christenen van vandaag zouden deze spanning in de verhouding met het seculier humanisme moeten erkennen. Deze spanning vraagt om een dialectische opstelling, beamend én kritisch tegelijkertijd.

Eye-opener

Hobson maakt een ontwikkeling door waarin hij er steeds meer van doordrongen raakt dat de taal van het geloof veel minder van doen heeft met de analytische taal van het denken, van redelijke inzichten, dan met de creatieve en evocatieve taal van symbolen en rituelen. Als wij ons door de ratio laten gezeggen zijn wij, moderne mensen, allemaal nuchtere atheïsten, die onmogelijk kunnen geloven in waarheden als schepping en opstanding. Dit sceptische perspectief hoeft helemaal niet te worden ontkend of genegeerd, maar maakt deel uit van het  christelijk geloof: ‘Zeg ik dat je slechts half hoeft te geloven? Zoiets ja! Ik stel dat Luthers goede nieuws is dat christelijk geloof volledig beschikbaar is voor degenen die hun scepticisme nooit van zich af zullen schudden, die altijd het gevoel zullen hebben dat religie hen tamelijk vreemd is, dat het te intens is, te zonderling, te veeleisend en veel te vroom. Zij zijn geen tweederangs christenen die als zwakkelingen toekijken vanaf de zijlijn, ze zijn volledig opgenomen in het drama van geloven’ (p. 106). Wat een bevrijdende woorden!

Liberaal-christelijke relevantie

Hobson wil niets minder dan de liberale theologie redden door haar grondig te hervormen. In zijn ogen heeft ze een verkeerde afslag genomen door zich helemaal uit te leveren aan een rationeel humanisme en het cultische aspect geheel te verwaarlozen. Lees hiervoor verder zelf het elfde artikel (p. 52-57) Eureka! Op zoek naar een authentiek liberaal christendom en ook de beschouwing van Rick Benjamins in deel II (p. 117-146) De brede penseelstreek, De liberale protestantse theologie van Theo Hobson. Voor wie zich bezighoudt met liberale theologie is dit boek gewoon een must.

Theo Hobson’s gelovig humanisme
Rick Benjamins (red.) en Theo Hobson
Uitgeverij Skandalon
Meer informatie

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Blog op WordPress.com.

Omhoog ↑

%d bloggers liken dit: