Weg met de Eindtijdpornografie

In reactie op het stuk van Wouter Slob wil de remonstrantse predikant Koen Holtzapffel drie aandachtspunten kort naar voren brengen. Niet om de strekking van Slobs artikel te weerspreken, wel om die strekking nog wat dichter met het huis van het liberale christendom te verbinden.

Image-1

Koen Holtzapffel (1961)  is remonstrants predikant in Rotterdam. Hij is
voorzitter van het Convent van remonstrantse predikanten en tevens van
de Banningvereniging (op het snijvlak van levensbeschouwing, moraal en
politiek). Hij promoveerde op een studie over toekomstverwachting binnen
de vrijzinnigheid, Een vrijzinnige kijk op de laatste dingen (2009),
gepopulariseerd in Alleen de hond leeft in het hier en nu (2011).

1 Apocalyptiek en profetie

Apocalyptische eindtijdverwachtingen zijn van alle tijden, maar het liberaal christendom heeft er weinig mee. Vooral zo houden zou ik zeggen en er alleen van genieten als je een middeleeuwse kathedraal binnentreedt. Te veel zwart-wit-denken, te veel zwelgen in dood en verderf als in een slechte rampenfilm, te veel accent ook op een heilige rest van uitverkorenen die gered wordt terwijl de rest van de mensheid ten onder gaat. Eindtijdpornografie, weg ermee!

Gelukkig omvat de christelijke toekomstverwachting, de eschatologie, veel meer dan onheilspellende voorspellingen van het einde der tijden. Alle apocalyptiek is eschatologie, maar niet alle eschatologie is apocalyptiek. Naast apocalyptici staan profeten. In de profetie is de toekomst nooit volledig dichtgetimmerd maar zijn verlossing en toekomstig heil (mede) afhankelijk van onze eigen gezamenlijke en individuele opstelling en inspanningen, hier en nu. Er is een verrassend alternatief en de profetie nodigt uit om daar in alle vrijheid én betrokkenheid voor te kiezen. Lastig zijn ze, die profeten die ons dagelijks bestaan confronteren met het visioen. Ze verstoren onze gemoedsrust, gelukkig maar!

2 Een vrijzinnige kijk op Gods koninkrijk

Al heeft de vrijzinnigheid niets met eindtijdverwachtingen, dat wil niet zeggen dat ze ook niets heeft met christelijke toekomstverwachting. De zogenoemde eschatologische wending in de theologie van het begin van de twintigste eeuw liet de wat zelfgenoegzame vrijzinnigheid niet onberoerd. Men kreeg weer oog voor het uitgesproken eschatologisch karakter van Jezus’ prediking in het Nieuwe Testament. Niet voor niets luiden zijn eerste woorden in het Marcusevangelie dat dé tijd aangebroken is, ja dat het koninkrijk van God nabij is: ‘kom tot inkeer en hecht geloof aan dit goede nieuws’ (Marcus 1: 15).

Overigens, een tweede golf eschatologie in de theologie kwam op in de toekomstgerichte jaren zestig, de jaren van ‘de verbeelding aan de macht’. Met als hoogtepunt Jürgen Moltmanns Theologie van de hoop (1964, geïnspireerd door Blochs Das Prinzip Hoffnung; de hoop centraal stellen is dus geen noviteit). Het zou interessant zijn nog eens precies uit te zoeken wat de invloed van deze tweede golf op de vrijzinnigheid van de jaren zeventig en tachtig van de vorige eeuw is geweest.

Ook het liberale christendom heeft dus de eschatologische belofte te prediken, maar moet daarbij vooral eigen accenten leggen. Ver verwijderd blijven van apocalyptiek maar niet van profetie (soms helaas onheilsprofetie). Wijzen op de mogelijkheid eschatologische taal niet letterlijk te nemen maar te lezen met oog voor verbeeldingskracht en symboliek. In de prediking van Gods koninkrijk nauw aansluiten bij de gelijkenissen, met hun prachtige combinatie van nog niet en nu reeds, van ‘stil maar wacht maar’ én ‘hier en nu de handjes laten wapperen’.

Kortom: de eschatologische belofte van de komst van Gods rijk van vrede en gerechtigheid helpt ook liberale christenen om zich te oriënteren in het leven. Het zet hun individueel en gezamenlijk geleefde leven onder heilzame spanning en in perspectief. Het daagt hen uit om met die belofte hier en nu in het leven van alledag iets te doen. Van droom naar daad.

3 Dromen durven dromen in het geleefde politieke leven

Van droom naar daad, daarover gaat het ook in de politiek. Maar de eschatologische belofte behoeft wel een vertaalslag om politiek relevant te zijn. Laten we daartoe onze verbeeldingskracht gebruiken en ook spreken van visioen en visie. Voor Mark Rutte heeft visie iets vies, als de olifant die het uitzicht belemmert.

Maar zonder visioen verwildert niet alleen het volk maar ook de politiek. In zijn recente boek Opstaan in het Lloyd Hotel spreekt Lodewijk Asscher van de durf om ook in de politiek te blijven dromen. ‘De idealen en utopieën doen meer dan inspireren. Ze zijn een goed geneesmiddel tegen een teveel aan pragmatisme’. Het blijft ook in de politiek bittere noodzaak om je een betere toekomst te verbeelden. Een vrediger, rechtvaardiger toekomst die hier en nu iets teweeg brengt.

Geloofsgemeenschappen zouden daarbij goede gesprekspartners kunnen zijn, met hun geloof in de hoop. Dat vraagt ook van hen ‘moed voor de politiek’, lef om vanuit een op waarden gebaseerde maatschappijvisie concreet met politici mee te dromen. Daarbij kan het concept van het koninkrijk Gods waarschuwen voor een eenzijdig maakbaarheidsgeloof maar evenzogoed voor een passieve lijdzaamheid. Het evangelie doet een appel op ieder mens als medearbeider in Gods wijngaard.
In de woorden ten slotte van vrijzinnig voorman K.H. Roessingh:

‘ik zal Gods koninkrijk niet stichten en niemand na mij zal het doen op aarde, want het is niet voor deze vergankelijke, altijd zoekende wereld om de volheid Gods te dragen, maar ombuigen in de goede richting, dat kunnen wij, dat is het glorierijke, het goddelijke van ons werk in dit leven’.

Wat we kunnen moeten we ook, als medearbeiders gedragen door Gods Geest!

 

 

 

 

 

Een gedachte over “Weg met de Eindtijdpornografie

Voeg uw reactie toe

  1. Ik kan helemaal instemmen met deze bijdrage van Koen, toch blijf ik zitten met de ongemakkelijke vraag, van wat ik in deze wereld van grote milieuvragen reëel kan verwachten van God(s koninkrijk). De wereld zoals die 100 jaar bestond, is al verdwenen, en ook onze wereld verdwijnt, en wel heel drastisch.
    Bestaat Nederland, Europa nog wel over 100 jaar? Is de mensheid er nog over 500 jaar? Blijft er misschien een klein restje over, dat we weer opnieuw kunnen beginnen? Welke realistische toekomstvisie kan ik mijn kinderen en kleinkinderen doorgeven?

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Blog op WordPress.com.

Omhoog ↑

%d bloggers liken dit: