Het geplande levenseinde

Investeren in relaties blijft belangrijk, ook bij het zelfgekozen levenseinde, zo betoogt Bert Keizer met een bijzonder verhaal en een paar rake slotopmerkingen in zijn reactie op het verhaal van Wouter Slob.

Bert_Keizer-1

Bert Keizer is arts, filosoof en schrijver.
Onlangs schreef hij het boek Voltooid; Nieuw licht op een zelfgekozen dood.

Jonge mensen lezen romans. Ouderen lezen biografieën. Hoe dat zit? Als je jong bent wil je weten wat voor wapens je klaar moet leggen voor de nu naderende strijd: het leven!

Als je oud bent, of ouder (ik ben 70,6) dan wil je weten hoe je het er af hebt gebracht. En dat gaat het best door levensbeschrijvingen te lezen. Maar hoeveel biografieën ik ook lees, ik kom nooit tot een bevredigende slotsom over wat ik zelf heb gedaan. Wat ik er wel uit geleerd heb is iets heel anders. Als ik kijk naar de levens van Lodewijk XIV – Dr. Johnson – John Ruskin – Friedrich Nietzsche – E.M. Forster – Philip Larkin – Gore Vidal – W.F. Hermans – Gerard Reve – Hans Warren – Samuel Beckett dan is de verpletterende conclusie dat ze dat laatste jaar, of die laatste paar jaar, beter hadden kunnen overslaan. Hun laatste maanden waren een ramp voor henzelf en mogelijk net zo martelend voor hun geliefden.

Daar staan enkele mazzelaars tegenover: Wittgenstein filosofeerde op ongekend niveau tot in de week voor zijn overlijden. Russell stierf op 98-jarige leeftijd aan een griepje terwijl hij nog redelijk van lijf en leden was. En hoewel we allemaal weten dat dat uitzonderlijk is gaan de meesten van ons er van uit dat het tegen die tijd wel los zal lopen.

Thomas B. 
Ik heb maar één keer een man ontmoet die op tachtigjarige leeftijd een blik op het levensmenu wierp om te constateren dat er niets meer op stond dat hij wenste. Ik kwam hem in Londen tegen op een congres over de schaduwkanten van geneeskunde. Collega Thomas B., een zoals dat heet ‘vooraanstaande arts’ uit het palliatieve circuit. Wij logeerden met een aantal congresgangers in hetzelfde hotel en ondanks zijn leeftijd was hij ‘s avonds de enige die ik mee de stad in kreeg om nog wat te gaan drinken. Hij had een bewerkelijke manier van lopen, vanwege een kunstbeen ‘niet te dicht bij me lopen jochie, want dan krijg je een trap van me’ overgehouden aan de Noord-Afrikaanse campagne tegen Rommel. Hij herinnerde zich weinig dat aan een veldslag deed denken.

‘Je liep gewoon schietend vooruit over zand.’ Totdat hij een keer struikelde over iets. Leek het. ‘Mijn been was aan flarden geschoten.’ Net als vrijwel alle artsen in Engeland was Thomas tegen euthanasie ‘omdat dat onvermijdelijk tot rotzooi leidt’, maar zijn oordeel over de toestand rond het Nederlandse sterfbed was: ‘ik heb geen idee, jullie doen maar, als je ons er maar buiten houdt’. De volgende ochtend trof ik hem in de hotel-lobby op het punt een oude vriendin te bezoeken aan de andere kant van de stad. Het betekende een trip met de ondergrondse en de bus. ‘Waarom neem je toch geen taxi?’ was mijn vraag want het openbare vervoer van Londen is niet ingericht op tachtigjarige éénbeners. ‘Onzin!’ was zijn reactie. Niet uit gierigheid over taxi-kosten, maar hij weigerde als invalide door het leven te gaan.

Dood aan zee
Zes maanden later ontving ik een brief van zijn kinderen over zijn dood. Hij had een hotelkamer geboekt aan zee en daar een overdosis genomen. Er lag een duidelijke brief naast het bed waarin hij schreef dat dit, hoewel verschrikkelijk, toch de beste oplossing was. Zijn kinderen waren vooral ontzet over de eenzaamheid waarin dit alles was gebeurd.

Hoewel ik deze man bewonderde vond ik dit eigenlijk een nare streek. Zijn kinderen (die ik nooit heb ontmoet) kennelijk ook. Het lijkt mij voor een ouder erg moeilijk om je aanstaande zelfdoding met je kinderen te bespreken. Althans, wanneer zo´n doding vanuit zekere droogte, als in Tom´s geval, staat te gebeuren. Ik heb ouders hier wel uitvoerig over zien praten onder rampzalige omstandigheden van ziekte, pijn en ontluistering, en ook dan zegt een kind dikwijls: moet het echt zo? Maar als het om een toestand gaat van beker-is-leeg? Wat kun je als kind anders zeggen dan: Mam, doe het niet, nu niet tenminste.

Welk kind zou durven zeggen: je hebt gelijk, je leven is ook niks, ga maar. Het gaat immers niet om: ‘Ga jij maar zovast, ik kom zo’, nee het gaat om het ergste gaan, de dood.

Met een resoluut gebaar schudde Tom B. dit alles van zich af en ging.

De pil van Drion
Ik weet niet of artsen en apothekers vaak op deze manier gebruik maken van hun winkelvoorraad. Maar zij zijn de groep die al tientallen jaren leeft met de pil van Drion. Toegepast zoals Tom het deed vind ik het een onverwacht bittere pil. Ik kan slechts gissen in halve deernis, halve nieuwsgierigheid naar de zwaarte van Tom´s laatste reis, voor zijn kinderen is dat gissen een vreselijk verdriet.

De dood van Tom is een heldere Drion-dood: hier besluit een mens zelf zonder overleg met wie dan ook dat hij zijn leven gaat beëindigen om redenen van naderende lege ouderdom. Een blik op het menu vertelt hem dat er nog slechts een aantal zeer onappetijtelijke schotels in aantocht is en hij besluit de maaltijd af te breken. Ik geloof dat de meesten van ons niet zo goed naar het menu kijken, dat die paar die het wel doen meestal weer gauw wegkijken en dat er slechts zeer zelden iemand is die zijn servet kordaat neerlegt. Zo iemand was Tom.

Ik hoop, als we over Voltooid Leven spreken, dat een dergelijke eenzame zelfdoding niet is wat we bedoelen. Ik heb het hier zeer uitdrukkelijk niet over de plotselinge, wanhopige veelal gewelddadige zelfmoord in het kader van een psychiatrische ziekte. Nee, ik probeer iets te zeggen over een stoïsche einddaad, zoals die van Tom. ‘Zelf beslissen’ is een veel te simpele aanduiding voor wat een mens doet als je je geliefden er buiten laat. Want een mens hangt nu eenmaal zo sterk met anderen samen dat je jezelf niet zonder pijn uit die anderen kunt verwijderen. Dat wordt eerder een losscheuren uit anderen als je de moeite niet neemt, of de moed niet hebt, om het in hun aanwezigheid, onder hun ogen te doen. Ik geloof wel dat dat kan, sterven in gesprek met je geliefden. Maar je zult dan moeten leren dat Zelf Beslissen alleen maar draaglijk is als anderen enigszins meebeslissen.

 

2 gedachten over “Het geplande levenseinde

Voeg uw reactie toe

    1. Maar in de toenemende afhankelijkheid mag ook de ervaring liggen dat een ander jou de moeite waard vindt…En daarin kan de bevestiging van iemands leven liggen. (uit artikel van Wouter Slob).
      Het is egoistisch om je alleen af te vragen: wat biedt mijn leven nog voor mij, en niet: wat betekent mijn leven voor een ander.
      De dierbaren zijn volgens mij niet alleen geschokt door de plotselinge dood, maar ook door de ontkenning van de waarde van de relatie.
      Je leeft niet alleen maar als onderdeel van een gemeenschap. Het beschreven voorbeeld vind ik een demonstratie van het doorgeschoten individualisme van deze tijd.

      Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Blog op WordPress.com.

Omhoog ↑

%d bloggers liken dit: